Walter Sánchez Silva via Catholic News Agency

Mhux ta’ kuljum li kardinal jagħmel kumpliment lil xi pop star. Iżda nhar it-Tlieta, 11 ta’ Novembru, il-Kardinal José Tolentino de Mendonça, prefett tad-Dikasteru tal-Vatikan għall-Kultura u l-Edukazzjoni, tkellem dwar l-album mużikali Lux ta’ Rosalía, fejn qal li b’din il-produzzjoni l-kantanta Spanjola turi li “l-esperjenza reliġjuża” hija essenzjali fil-bnedmin.

L-artisti huma “kondutturi kbar tal-lingwa”, iżda wkoll “alleati” fit-“tfittxija li lkoll nagħmlu għal tifsira għal ħajjitna”, qal il-kardinal Portugiż lill- aġenzija Efe , minn Praia, il-kapitali ta’ Cape Verde (l-Afrika), fejn kien inkarigat mill-preżentazzjoni tal-ftuħ tal-Konferenza Internazzjonali tal-Lingwi Portugiżi u Spanjoli (CILPE 2025).

Rosalía spjegat fil-Messiku li Lux , li ħareġ fis-7 ta’ Novembru, kien primarjament ispirat minn “mistiċiżmu femminili. Irriċerkajt qaddisin minn partijiet differenti tad-dinja u tgħallimt stejjer inkredibbli. Niftakarni waħħalt mappa tad-dinja b’labar u noti Post-it fl-istudjo tiegħi, u nimmarkahom. Dawn il-kanzunetti huma ispirati minnhom u għenuni nikteb dan l-album.” Fosthom, hija semmiet lil Santa Roża ta’ Lima, Santa Ġovanna t’Arc, Santa Tereża t’Ávila, u Santa Olga ta’ Kiev.

“L-artisti huma sensuri. Meta kreatriċi bħal Rosalía titkellem dwar l-ispiritwalità, ifisser li tifhem ħtieġa profonda fil-kultura kontemporanja li tersaq eqreb lejn raġunijiet spiritwali, li trawwem ħajja interna, li tivvaluta l-esperjenza reliġjuża bħala esperjenza fundamentali, ingredjent fundamentali fil-kostruzzjoni tal-umanità,” qal il-Kardinal Tolentino de Mendonça lil Efe.

Il-qoxra tal-album Lux turi lil Rosalía liebsa libsa li tixbaħ l-abitu u l-velu ta’ soru Kattolika. Imżejna bl-abjad, dirgħajn Rosalía huma mqassmin fuq sidirha u maqbuda fid-drapp tal-libsa tagħha, u joħolqu tip ta’ ġakketta stretta. Fil-video mużikali għal “Berghain,” Rosalía tilbes it-takkuna tar-rużarju ikonika ta’ Alexander McQueen u tidher f’appartament imżejjen bi statwa tal-Verġni Marija fuq mejda u xbieha tal-Qalb Imqaddsa ta’ Ġesù fuq is-sodda tagħha.

Hemm storja twila ta’ stilel tal-pop, partikolarment artisti nisa, li jużaw immaġni Kattolika biex joħolqu estetika rikka fis-simboliżmu u d-drama. Superfiċjalment, l-għażliet viżwali ta’ Rosalía jfakkru f’dak li rajna fil-passat. Imma hekk kif wieħed jinvolvi ruħu mal-mużika fuq Lux, isir ċar li Rosalía ħolqot album kunċettwali mingħajr preċedent reali.

L-oriġinalità ta’ Lux tibda bil-ħoss tal-mużika nnifisha. Rosalía tintroduċi l-mużika klassika fir-repertorju tagħha, wara li rreġistrat l-album flimkien mal-London Symphony Orchestra. Il-melankolija tal-pjanu; id-drama tal-istrumenti tal-korda; il-ħoss operistiku tal-vuċi ta’ Rosalía meta tkanta l-lirika tagħha: Dawn l-elementi jingħaqdu flimkien biex joħolqu mużika li tħossha moderna iżda li ma tgħaddix żmienha.

Il-fatt li Lux fih lirika fi 13-il lingwa jżid mal-ħoss distint tal-album. Rosalía, li għandha sfond etniku Spanjol u Katalan b’xi wirt Kuban, rebħet il-Grammy Award darbtejn għall-aqwa Latin Rock jew Album Alternattiv u rebħet 11-il darba fil-Latin Grammy Awards. Iżda f’Lux, ir-raba’ album tal-istudjo tagħha, hija tinkorpora lingwi oħra, bħall-Ukrainjan, il-Ġermaniż, il-Latin, il-Katalan u l-Għarbi, flimkien mal-lirika bl-Ispanjol tax-xogħol preċedenti tagħha.

L-effett ta’ din id-diversità lingwistika u stilistika huwa album li jeħtieġ sforz biex jinftiehem. Madankollu, jekk wieħed ikun paċenzjuż biżżejjed biex jiddeċifra Lux, dak li jsib huwa daqstant intriganti daqs il-ħoss dinamiku tal-album: tfittxija għas-salvazzjoni permezz ta’ Alla, faxxinazzjoni bil-figuri u t-tradizzjonijiet reliġjużi, inkarnazzjoni ta’ spiritwalità distintament femminili.

Il-lingwa, forza ewlenija għall-paċi u l-fehim reċiproku

Fil-preżentazzjoni tiegħu fis-CILPE 2025 fil-11 ta’ Novembru, il-kardinal enfasizza li l-lingwi huma forza ewlenija għall-prattika tal-fehim reċiproku u għall-bini ta’ “empatija u ospitalità” fid-dawl tal-polarizzazzjoni tad-dinja tal-lum.

Filwaqt li fakkar fis-sejħa tal-Papa Ljun XIV biex nedukaw għal paċi “diżarmata u diżarmata”, il-prefett tal-Vatikan enfasizza li “kliem diżarmanti, kif jipproponi l-Papa Leo, juri kif ir-rikonċiljazzjoni soċjali u l-ġustizzja jitwettqu fil-lingwi: minn strument ta’ vjolenza, il-lingwa trid issir lingwa ta’ ħniena.”

Il-kardinal Portugiż fakkar ukoll fl-importanza tal-lingwa materna fil-ħajja ta’ persuna u nnota li l-Papa Franġisku talab lin-nies biex jagħtu kas lill-ommijiet li “jittrażmettu l-fidi: il-fidi tiġi trażmessa bid-djalett, jiġifieri bil-lingwa tal-ommijiet.”

Wara li fakkar fil-kontribuzzjonijiet ta’ kbar kaptani tal-lingwa Spanjola bħal Garcilaso, Gabriel García Márquez, Mario Vargas Llosa, u Cervantes, il-kardinal enfasizza li l-lingwi “m’għandhomx kreatur wieħed, għandhom kreaturi; huma mibnija minn ħafna vuċijiet li jitkellmuhom,” u f’dak is-sens, jippermettu l-ħolqien tad-diversità.