Alexey Gotovskiy via Catholic News Agency

Delegazzjoni żgħira mill-Każakstan ġabet fil-Vatikan żewġ kaxxi ssiġillati li fihom aktar minn 30 libbra ta’ dokumenti, testimonjanzi, u rakkonti ta’ mirakli għall-kawża tal-Qaddejja ta’ Alla Gertrude Detzel — mara lajka li żammet il-fidi Kattolika ħajja matul għexieren ta’ snin ta’ persekuzzjoni Sovjetika. Il-materjali, li twasslu lid-Dikasteru għall-Kawżi tal-Qaddisin fil-21 ta’ Ottubru, jimmarkaw il-bidu tal-fażi Rumana tal-kawża tal-ewwel mara lajka mill-Asja Ċentrali li waslet Ruma.

“Kienet merħba sabiħa ħafna,” qal l-Isqof Awżiljarju Yevgeny Zinkovskiy ta’ Karaganda, il-Każakistan, li akkumpanja d-dossier f’Ruma bħala nutar tal-proċess djoċesan. “Fost tant kawżi, kien kommoventi li nara kif l-istorja mbiegħda tagħna mill-Każakistan intlaqgħet b’dirgħajn miftuħa. Il-Knisja universali issa laqgħet lil Gertrude — poġġejniha f’idejha.”

Detzel, imwielda fl-1903 f’familja ta’ Ġermaniżi etniċi fir-reġjun tal-Kawkasu fir-Russja, ġiet deportata lejn il-Każakstan matul ir-reġim ta’ Stalin. Hija ssaportiet kampijiet tax-xogħol furzat — mibgħuta hemm minħabba l-etniċità tagħha — iżda reġgħet intbagħtet il-ħabs aktar tard għal raġuni oħra: iż-żelu missjunarju tagħha fit-tixrid tal-fidi.

“Anke fil-ħabs, ma setgħetx tieqaf titkellem dwar Alla,” qal l-Isqof Joseph Werth, li twieled f’Karaganda u kien jaf personalment lil Detzel qabel ma serva bħala isqof f’Novosibirsk, ir-Russja. “Meta Stalin miet u wasal iż-żmien li l-priġunieri jinħelsu, il-gwardji allegatament qalu, ‘Ħalluha tmur l-ewwel — inkella se tikkonverti lil kulħadd hawn.’ Din kienet l-impressjoni li ħalliet — ma setgħetx ma tevanġelizzax.”

Wara aktar minn għaxar snin ta’ xogħol furzat u priġunerija — inklużi erba’ snin f’ħabs Sovjetiku minħabba l-fidi tagħha — Detzel stabbiliet ruħha f’Karaganda fl-1956, miġbuda mill-komunità Kattolika qawwija tagħha. “Ma ħasbitx dwar fejn setgħet tgħix aħjar,” qal l-Isqof Adelio Dell’Oro, li mexxa l-fażi djoċesana tal-kawża tagħha f’Karaganda. “Ħasbet dwar fejn setgħet taqdi — riedet tkun fejn kien hemm komunità Kattolika.”

Anke minn meta kienet tifel, ħajjet Detzel kienet iddur mal-fidi. Werth fakkar: “Meta kienet żgħira, Gertrude kienet imdejqa li kienet twieldet tifla u ma setgħetx issir qassis. Il-qassis qalilha, ‘Darba minnhom tifhem.’ U tabilħaqq — grazzi għaliha, il-fjamma tal-fidi baqgħet ħajja fil-kampijiet u aktar tard f’Karaganda.”

Bħala adult, Detzel sar katekista u mexxej fost il-fidili — kien jgħammed lit-tfal, iħejjihom għas-sagramenti, u jmexxi t-talb meta l-qassisin kienu assenti. Kull laqgħa kienet iġġorr magħha riskju; l-iskoperta setgħet tfisser arrest ieħor.

“Hija ffurmat ġenerazzjoni sħiħa ta’ dawk li jemmnu — mhux biss lajċi iżda wkoll saċerdoti u rġiel u nisa kkonsagrati,” qal Werth. “Jien stess tgħallimt il-fidi minnha.”

Għal Dell’Oro, l-istorja ta’ Detzel iġġorr messaġġ lil hinn mill-Każakistan.

“Matul ir-reġim Sovjetiku, in-nies kienu mġiegħla jgħixu bħallikieku Alla ma kienx jeżisti,” qal. “Illum, ħadd ma jipprojbixxilna ​​milli nemmnu — iżda spiss ngħixu bħallikieku Alla ma jimpurtax. Gertrude tfakkarna li l-fidi trid terġa’ ssir iċ-ċentru tal-ħajja — kemm fil-persekuzzjoni kif ukoll fil-libertà.”

L-interess fil-qdusija ta’ Detzel deher għall-ewwel darba waqt iż-żjara “ad limina” tal-isqfijiet tal-Asja Ċentrali f’Ruma fl-2019, meta l-Papa Franġisku ħeġġiġhom biex jippreservaw il-memorja ta’ dawk li żammew il-fidi ħajja “fis-skiet u t-tbatija.” Il-kawża tagħha nfetħet f’Saratov, ir-Russja, f’Jannar 2020 taħt l-Isqof Clemens Pickel u ġiet trasferita lejn Karaganda f’Awwissu 2021, 50 sena wara mewtha fl-1971.

L-inkjesta djoċesana kkonkludiet aktar kmieni din is-sena wara li ġabret testimonjanzi minn madwar il-Każakistan, ir-Russja u l-Ġermanja. 

Ħafna xhieda kienu diġà avvanzati fl-età, u dan għamel il-ġbir ta’ evidenza affidabbli tellieqa kontra l-ħin. Minkejja dan, ġew irreġistrati madwar 25 depożizzjoni — inklużi dawk ta’ Werth u diversi reliġjużi u lajċi li kienu jafu lil Detzel personalment. 

Dell’Oro qalet li t-tim tar-riċerka saħansitra kiseb aċċess għall-arkivju presidenzjali f’Almaty, fejn sabu u ritrattaw il-fajl tal-każ personali ta’ Detzel, u dan jikkonferma s-snin ta’ ħabs li ġarrbet għall-fidi tagħha.

“Kull dokument ħassejtu bħal qawmien żgħir mill-imwiet tal-memorja,” qal. “Kien qisu l-verità dwar ħajjitha finalment tħalliet titkellem.”

Għalkemm ma kienu jeżistu l-ebda komunitajiet reliġjużi fil-Każakistan dak iż-żmien, Detzel għexet il-vokazzjoni tagħha bħala lajka kkonsagrata. Qabel id-deportazzjoni tagħha, huwa maħsub li għamlet wegħdiet privati, u aktar tard ingħaqdet mat-Tielet Ordni Franġiskan taħt l-Isqof Qaddej ta’ Alla Alexander Chira — l-isqof klandestin li wkoll sofra l-eżilju f’Karaganda. Meta l-fdalijiet tagħha ġew eżumati, instabu ċurkett u kuruna — sinjali ta’ konsagrazzjoni moħbija u ta’ ħajja offruta kompletament lil Alla bħala verġni kkonsagrata.

Skont Werth, Detzel kienet tmexxi l-Liturġiji tal-Kelma tal-Ħadd meta s-saċerdoti kienu assenti — tipproklama l-Iskrittura, toffri riflessjonijiet qosra, u tħejji lit-tfal u l-adulti għas-sagramenti. Meta s-saċerdoti setgħu jgħaddu bil-moħbi, innota Dell’Oro, kienu jafdawha bl-Ewkaristija biex twassalha lill-fidili li ma setgħux jintlaħqu bil-miftuħ.

Id-dar tagħha saret kenn għall-fidili — post ta’ talb u katekeżi. Kien biss bħala mara lajka li setgħet tidħol fid-djar u ssostni l-familji fil-fidi meta s-saċerdoti ma setgħux.

“Ma ppruvatx tissostitwixxi l-qassisin,” qalet Dell’Oro. “Imma meta kienu assenti, għamlet dak li kien meħtieġ.”

“Gertrude ffurmat kuxjenzi,” żiedet tgħid Werth. “Hija għallmitna li l-qdusija tibda bil-fedeltà fl-affarijiet żgħar — u minn hemm, joħroġ kollox.”

Il-frott spiritwali tax-xhieda ta’ Detzel ikompli jikber fil-Knisja — fost saċerdoti, reliġjużi, u lajċi li l-vokazzjonijiet tagħhom iffurmaw mill-eżempju tagħha.

Fit-22 ta’ Diċembru 1989, il-Qorti Suprema tal-SSR Kazaka riabilitatha uffiċjalment, u rrikonoxxiet li ma kienet wettqet l-ebda reat. Ftit wara, is-sistema Sovjetika li kienet ippruvat isikket il-fidi waqgħet, u l-Każakstan iddikjara s-sovranità tiegħu fil-25 ta’ Ottubru 1990 — mument li issa huwa mmarkat kull sena bħala Jum ir-Repubblika. Din is-sena timmarka 35 sena minn dik id-dikjarazzjoni.

Il-kawża tagħha issa tinsab f’Ruma taħt il-postulazzjoni ta’ Patri Zdzisław Kijas, OFM Conv, li mexxa kawżi ewlenin, inklużi dawk tal- Kardinal Stefan Wyszyński u l- familja Ulma .