Kamran Chaudhry via Catholic News Agency

Is-skiet waqa’ fuq iċ-ċimiterju ta’ Khushpur, l-akbar raħal Kattoliku fil-Pakistan, ġurnata qabel ma beda ċelebrazzjonijiet li mmarkaw il-125 anniversarju mit-twaqqif tiegħu.

Fit-8 ta’ Frar, ix-xemgħat xegħlu u l-kappillan raxx l-ilma qaddis fuq l-oqbra li kienu għadhom kif ġew imnaddfa, waqt li mexxa t-talb għall-mejtin, inklużi tlieta mill-martri tar-raħal — isqof, ministru federali, u qassis.

Bandiera fuq il-ħajt taċ-ċimiterju ddikjarat: “Fil-125 Ġublew ta’ Khushpur — wirt ta’ fidi, sagrifiċċju, u servizz — iddedikat lill-fidili kollha li ħallewna.”

Fiċ-ċentru tinsab il-qabar tal-Isqof John Joseph, li ħa ħajtu quddiem il-qorti fis-6 ta’ Mejju 1998, bi protesta kontra l-liġijiet ħorox tal-Pakistan dwar il-blasfemija li ilhom jheddu l-minoranza Nisranija żgħira tal-pajjiż ta’ 1.37%.

Filwaqt li ġismu ġie midfun taħt il-grotta Marjana fil-Katidral ta’ San Pietru u San Pawl f’Faisalabad, is-sottona tiegħu mtebbgħa bid-demm ġiet midfuna fiċ-ċimiterju tar-raħal.

“Il-familja tagħna riedet tidfenu fir-raħal fejn twieled imma l-kleru ried il-qabar fil-katidral. Il-qabar kien diġà mħaffer. Imbagħad imlejnieh bl-affarijiet personali tiegħu,” qal Larasib Joseph, nambardar (kap tar-raħal) ta’ Khushpur, lil EWTN News fit-18 ta’ Frar.

Ġużeppi kellu biss 10 snin meta nannuh, l-Isqof Ġużeppi, ħa ħajtu quddiem il-qorti f’Sahiwal ħdejn Faisalabad, bi protesta kontra s-sentenza tal-mewt ta’ Nisrani, Ayub Masih, skont il-liġijiet tal-blasfemija tal-Pakistan.

“Konna xxukkjati għall-aħħar. Id-dar tagħna kienet mimlija viżitaturi, inklużi rappreżentanti tal-midja internazzjonali, fi żmien meta kien hemm biss Televiżjoni waħda mmexxija mill-istat tal-Pakistan fl-era ta’ qabel l-internet,” fakkar, waqt li rringrazzja lill-Knisja lokali talli onorat lill-familja Joseph b’rispett matul id-deċennji.

Ħdejn il-qabar tal-isqof jinsab Dun George Ibrahim, li nqatel b’tir ta’ arma tan-nar waqt li kien rieqed fil-bitħa tar-residenza tiegħu f’Renala Khurd f’Lulju tal-2003.

Madankollu, l-qabar l-aktar miżjur huwa dak ta’ Shahbaz Bhatti, il-ministru federali għall-affarijiet tal-minoranzi mwieled f’Khushpur, li ġie assassinat fl-2011 wara li appella għal riforma tal-liġijiet tal-pajjiż dwar il-blasfemija biex jipproteġi lill-Insara innoċenti.

Dun Pervez Emmanuel, kuġin ta’ Bhatti, kien fost l-10 qassisin li kkonċelebraw il-Quddiesa tal-għeluq tal-ġublew tad-9 ta’ Frar immexxija mill-Isqof Joseph Indrias Rehmat ta’ Faisalabad.

“Aħna grati lejn l-Isqof John Joseph u kittieba, poeti u ġurnalisti oħra li għamlu din l-art eterna. Nirringrazzjaw lit-tfal li l-vokazzjoni tagħhom għamlitha r-Ruma tal-Pakistan,” qal Rehmat, waqt li indirizza l-kumpless iffullat tal-Knisja Kattolika ta’ San Fidelis. “Qed jitfaċċaw ħafna ħaddiema soċjali li jridu jibdlu d-dlam, l-inġustizzja u l-vjolenza f’dawl, u jittrasformaw ġenerazzjonijiet minn attivitajiet negattivi.”

Rabtiet interreliġjużi u fundatur onorati

Il-Musulmani lokali ngħaqdu maċ-ċelebrazzjonijiet hekk kif imam poġġa girlanda madwar għonq Rehmat, li bierek plakka memorjali li semmiet il-pjazza ċentrali “Father Felix Chowk” għal Father Felix Fink Henricus, il-Kapuċċin Belġjan li waqqaf ir-raħal.

Il-kelliema sellmu wkoll lil Khushpur bħala “art il-martri”, b’referenza għal Joseph, Bhatti, u Ibrahim, li l-anniversarji tal-mewt tagħhom jiġu osservati kull sena fil-katidral.

Khushpur, li litteralment jissarraf bħala “art tal-hena,” għandha popolazzjoni ta’ 6,650 ruħ, li ħafna minnhom huma Kattoliċi. Din ipproduċiet żewġ isqfijiet, aktar minn 60 qassis, aktar minn 200 soru li jaqdu f’Faisalabad u djoċesijiet oħra, u mill-inqas 250 katekista, kemm dawk li qabel kif ukoll dawk li għadhom kemm bdew jaħdmu.

Għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-għeluq tal-ġublew tad-9 ta’ Frar, kull waħda mill-24 sqaq tat-tajn ġiet imżejna b’bandalori u mnaddfa, filwaqt li t-tfal tal-iskola xerrdu petali tal-ward mad-daqq tat-tnabar tad-dhol hekk kif il-purċissjoni daħlet fil-knisja.

Wirt ispirat

Għalkemm għadhom mhumiex rikonoxxuti uffiċjalment bħala martri mill-Knisja, Emmanuel qal li x-xhieda tagħhom ġabet popolarità u saħħa lir-raħal, li diġà huwa famuż għall-kompetizzjoni tad-dekorazzjoni tat-toroq waqt il-purċissjoni annwali ta’ Kristu Re li ssir fl-aħħar Ħadd ta’ Ottubru.

“L-Isqof John kien isqof pubbliku li laħaq familji maqbuda f’każijiet foloz ta’ blasfemija. Huwa għamel l-akbar sagrifiċċju u kixef l-użu ħażin ta’ dawn il-liġijiet lid-dinja — xabla ta’ Damokle għall-minoranzi, speċjalment il-Kristjani,” qal.

“Bl-istess mod, il-funeral ta’ Shahbaz Bhatti mblokka t-traffiku għal sigħat sħaħ fir-raħal. Huwa pprova jbiddel il-liġijiet dwar il-blasfemija, iżda leħnu ġie msikket. Ritratti tal-Isqof John jinsabu mdendlin fi djar Kristjani madwar il-Pakistan. Huma jarawh bħala ragħaj li ta ħajtu għal niesu. Il-martirju tagħhom isawwar kif nitolbu, kif nissaportu, u kif nittamaw.”

Ispirat mill-irġiel li ngħataw onorar lokalment bħala martri, Emmanuel waqqaf “Ħbieb tal-Bdiewa” fl-2000 biex jipprevjeni lill-bdiewa Nsara lokali milli jbigħu art affettwata mill-għargħar u s-salinità lill-villaġġi Musulmani.

S’issa, huwa xtara 1,600 acres, bena stadium, bitħa tat-tfal, u foresta żgħira tal-Ewkaliptu.

Fl-2023, Paul Bhatti — ħu Shahbaz Bhatti — waqqaf ċentru mediku fir-raħal imsemmi għal ħuh li nqatel b’art mixtrija mingħand Friends of Farmers.

F’Marzu 2025, l-Isqof Rehmat nieda inizjattiva ta’ restawr ta’ razzett f’Khushpur, bil-għan li tirriabilita art agrikola permezz ta’ drenaġġ imtejjeb, trattament tal-ilma, u l-introduzzjoni ta’ għelejjel tolleranti għall-melħ, bl-appoġġ ta’ espert agrikolu u ambjentali rebbieħ ta’ premji.

Imnedija waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tal-125 ġublew tar-raħal fid-9 ta’ Frar 2025, serje ta’ programmi ta’ sena sħiħa ġew organizzati f’Khushpur biex jippromwovu l-edukazzjoni, jinkoraġġixxu l-ħdura, jappoġġjaw l-għalliema u l-kittieba, u jtejbu s-sanità madwar il-komunità.

“S’issa ma ħareġ xejn konkret mill-proġett tal-isqof għall-bdiewa. Huwa kompitu diffiċli. Għandna ideat u impenji minn programmi ta’ sena sħiħa, iżda biex dawn jinbidlu f’realtà se jkun hemm bżonn ta’ moviment usa’ — u l-appoġġ attiv tad-dijaspora ta’ Khushpur barra minn Malta,” qal Emmanuel.

“Il-futur tal-bdiewa tagħna u tar-raħal tagħna jiddependi minn dan.”