Victoria Cardiel via EWTN News

Għall-ewwel darba f’seba’ sekli, Aquileia, belt fil-Grigal tal-Italja b’passat affaxxinanti, reġgħet għaqqdet it-tliet frammenti mxerrda ta’ manuskritt tas-sitt seklu li għal sekli sħaħ kien venerat bħallikieku kien l-Evanġelju miktub minn San Mark stess.

L-awtur tal-Evanġelju li jġorr ismu kien l-interpretu u s-segretarju ta’ San Pietru. Huwa segwa lill-appostlu lejn Ruma, fejn ra l-ippridkar tiegħu fid-djar tal-ewwel segwaċi ta’ Kristu, li osaw jisfidaw il-liġijiet tal-Imperu Ruman li jirregolaw il-qima.

San Mark irreġistra bir-reqqa kull kelma kuraġġuża ta’ dik il-katekeżi bikrija, u n-noti tiegħu saru sors dirett għall-istorja tal-ħajja ta’ Ġesù.

Illum, Aquileia, belt żgħira ta’ ftit aktar minn 3,000 abitant, tgħożż il-memorja ta’ San Mark bħala l-fundatur ta’ waħda mill-aktar komunitajiet Kristjani li jiffjorixxu tal-Medju Evu.

Wara l-Editt ta’ Milan fis-sena 313 WK, il-belt, li tinsab f’salib it-toroq bejn il-Lvant u l-Punent u li serviet bħala pont bejn id-dinja Mediterranja u l-kultura Slava, saret ċentru għat-tixrid tal-Kristjaneżmu fl-Ewropa Ċentrali u l-Balkani.

Sal-ħames seklu, kienet saħansitra ġiet onorata bit-titlu ta’ belt appostolika, u l-isqof tagħha kellu l-grad ta’ patrijarka. Dak il-privileġġ kien riservat biss għal djoċesijiet li l-oriġini tagħhom kienu jiġu mill-ippridkar ta’ appostlu.

“Fil-bażilika nippreservaw affreski medjevali straordinarji li juru lil San Mark jasal hawn biex iwaqqaf l-ewwel komunità Nisranija tal-belt. Huwa għalhekk li nemmnu li verament ġie Aquileia,” qalet il-gwida turistika ta’ Aquileia Anna Sairu lil “EWTN Noticias,” l-edizzjoni mxandra bl-Ispanjol ta’ EWTN News.

Il-kodiċi li sar relikwa

Wieħed mix-xhieda prinċipali ta’ din it-tradizzjoni huwa l-“Codex Forojuliensis,” magħruf ukoll bħala l-“Ktieb tal-Evanġelji ta’ Cividale.” Il-manuskritt tas-sitt seklu, miktub b’kitba unċjali, il-kaligrafija riservata għal testi sagri, oriġinarjament kien fih l-erba’ Evanġelji kollha fit-traduzzjoni Latina ta’ San Ġiromu.

L-istudjużi jemmnu li x’aktarx ġie prodott f’Ravenna, l-Italja. Minn hemm wasal f’Aquileia matul it-tieni nofs tad-disa’ seklu, fejn ġie awtentikat bil-firma ta’ Teodemar, patrijarka ta’ Aquileia.

Il-preżenza tal-kodiċi saħħet it-tradizzjoni li torbot lil San Mark mal-evanġelizzazzjoni tar-reġjun. Is-sinifikat tiegħu sar tant kbir li fl-827 is-Sinodu ta’ Mantua rrikonoxxa s-supremazija ekkleżjastika ta’ Aquileia fuq Grado.

Venezja ħarset b’suspett lejn il-prestiġju reliġjuż dejjem jikber tal-ġar tagħha. Sena biss wara, fit-828, merkanti Venezjani ġabu r-relikwi attribwiti lill-evanġelista minn Alessandrija lejn il-belt fuq il-laguna. B’dan il-mod, “Ir-Repubblika l-Aktar Serena” ta’ Venezja kisbet patrun ta’ grad appostoliku u saħħet il-pedamenti reliġjużi u politiċi tal-poter tagħha.

L-Evanġelju frammentat

Bejn is-sekli 12 u 13, is-seba’ kwejriet — folji tal-karta mitwija meħjutin f’ktejjeb — li ​​fihom l-Evanġelju ta’ Marku ġew separati mill-bqija tal-kodiċi, ingħaqdu flimkien b’mod indipendenti, u mgħottija b’legatura elaborata tal-fidda indurata li ttrasformat il-ktieb f’oġġett ta’ venerazzjoni li jixbah relikwarju.

Minn dak il-punt ‘il quddiem, il-manuskritt ma baqax jitqies bħala sempliċi kopja antika u beda jitqies bħala awtografu miktub minn San Mark innifsu. L-inventarji Medjevali tat-Teżor Patrijarkali ta’ Aquileia jirriflettu din it-twemmin.

“L-Evanġelju kien frammentat meta tneħħa mill-ktieb tal-Evanġelji li fih l-erba’ Evanġelji kollha u beda jitqies bħala awtografu tal-evanġelista nnifsu. Dan huwa konness mat-tradizzjoni li San Mark evanġelizza dan ir-reġjun tal-Italja, Aquileia, u t-territorju tal-madwar. Matul is-sekli 12 u 13, l-Evanġelju ta’ Mark kiseb ħajja tiegħu stess u beda jitqies bħala relikwa straordinarja,” qal lil “EWTN Noticias” Cristiano Tiussi, direttur tal-Fondazzjoni Aquileia u kuratur tal-wirja.

L-imperatur li ried biċċa minn San Mark

Il-fama tal-Vanġelu allegatament awtentiku ta’ San Mark infirxet malajr madwar l-Ewropa. Fl-1354, waqt li kien qed jivvjaġġa lejn Ruma biex jirċievi l-kuruna imperjali, Karlu IV ta’ Lussemburgu waqaf f’Aquileia. Dak iż-żmien, ħuh mill-missier, Nikola ta’ Lussemburgu, kien qed iservi bħala patrijarka hemmhekk.

L-imperatur talab parti mill-manuskritt venerat u rċieva tnejn mis-seba’ kwejriet li kienu jiffurmaw l-Evanġelju ta’ Marku. Dawk il-paġni ttieħdu Praga, fejn ġew depożitati fil-Katidral ta’ San Vitu flimkien mar-relikwi ta’ San Venċeslaw. Matul is-sekli, saru l-eqdem dokument miktub ippreservat fil-libreriji Ċeki.

Il-wirja saħansitra turi d-dokumenti oriġinali li jirreġistraw it-talba ta’ Karlu IV lill-patrijarka ta’ Aquileia.

“Li tkun pussess ta’ parti mill-Evanġelju ta’ San Mark kien ifisser li mhux biss ikollok relikwa reliġjuża iżda wkoll simbolu ta’ prestiġju, leġittimità u poter,” innota Tiussi.

Il-konkwista ta’ Venezja

Il-bqija tal-manuskritt baqa’ f’Aquileia sat-30 ta’ Mejju 1420, meta d-Doge Tommaso Mocenigo kkonkwista l-belt. Venezja mbagħad iddikjarat il-frammenti li kien fadal, billi argumentat li kienu jappartjenu ħdejn il-qabar tal-evanġelista fil-Bażilika ta’ San Mark.

It-trasferiment tagħhom simbolizza l-inkorporazzjoni definittiva ta’ Aquileia fl-isfera Venezjana.

Il-ġest kellu wkoll sinifikat politiku inkonfondibbli. Jekk Venezja kienet ilha titlob il-kustodja tal-ġisem tal-evanġelista sa mit-828, issa akkwistat ukoll parti mill-manuskritt li t-tradizzjoni temmen li nkiteb minn idu.

B’riżultat ta’ dan, l-Evanġelju ta’ Marku ġie maqsum b’mod permanenti bejn il-bliet ta’ Cividale del Friuli, Venezja, u Praga.

Madankollu, għall-manuskritt innifsu, il-konsegwenzi kienu devastanti. L-umdità mil-laguna Venezjana gradwalment ħassret il-paġni sakemm saru kważi illeġġibbli. Illum, dawk il-fdalijiet huma ppreservati f’vetrina ta’ relikwarju fit-Teżor ta’ San Mark.

Facebook medjevali

Il-wirja toffri lill-viżitaturi t-tieni sorpriża. Qabel ma ġie żarmat, il-manuskritt serva bħala “Liber Vitae,” jew “Ktieb tal-Ħajjin.” Aktar minn 1,500 isem iddaħħlu fil-paġni tiegħu minn nies li xtaqu li jiġu mfakkra fit-talb tal-komunità monastika li ssalvagwardjat il-kodiċi.

“Din hija waħda mill-karatteristiċi li tagħmel dan il-ktieb tal-Evanġelju eċċezzjonali. Fl-Italja, nafu biss b’żewġ ‘libri vitae’ tal-era Karolinġja. Din hija waħda minnhom. Dawn l-iskrizzjonijiet, miktuba b’id differenti mill-iskrittura unċjali oriġinali, inizjalment kienu annotazzjonijiet liturġiċi sempliċi. Huma noti miktuba fuq l-Evanġelju bejn is-seba’ u t-tmien seklu li jindikaw liema siltiet għandhom jinqraw matul perjodi partikolari tas-sena jew jipprovdu struzzjonijiet oħra għall-użu liturġiku tal-ktieb,” qal Luca Villa, kuratur ieħor tal-wirja.

Mit-tieni nofs tad-disa’ seklu, ġew miżjuda l-ismijiet ta’ benefatturi, nobbli, pellegrini, u viżitaturi distinti.

Fosthom kien hemm figuri notevoli bħall-Imperatur Louis II iż-Żgħir u martu Engelberga, il-prinċep Moravjan Svatopluk, u mibgħuta mir-Renju tal-Bulgarija li kien għadu kif ġie Kristjanizzat.

“Hemm aktar minn 1,500 figura importanti li kitbu isimhom fl-Evanġelju, mhux biss biex iħallu rekord tagħhom infushom iżda għax emmnu li billi jagħmlu dan kienu se jieħdu sehem fiċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi kull darba li l-ktieb kien jintuża fil-knisja fejn kien jinżamm,” qal Villa lil “EWTN Noticias.”

Għall-istoriċi, dawn il-listi jipprovdu tieqa straordinarja fl-Ewropa medjevali. Jikxfu netwerk ta’ kuntatti, pellegrinaġġi, u skambji kulturali li jgħaqqdu reġjuni mbiegħda sekli qabel il-ħolqien ta’ stati-nazzjonijiet moderni.

Storja Ewropea

Issa, għall-ewwel darba f’madwar 700 sena, it-tliet porzjonijiet li għadhom jeżistu tal-Evanġelju reġgħu ngħaqdu.

Il-kwiri ppreservati fi Praga telqu mir-Repubblika Ċeka għall-ewwel darba. Il-frammenti miżmuma f’Venezja telqu temporanjament mill-Bażilika ta’ San Mark. Flimkien mal-paġni ppreservati fil-Friuli, dawn jirrikonstrwixxu storja li kienet baqgħet frammentata mill-Medju Evu ’l hawn.

Il-kuratriċi Ċeka Martina Dlabajová qalet li temmen li r-riunjoni tissimbolizza wkoll l-essenza stess tal-Ewropa.

“Dak li hu sabiħ huwa li, filwaqt li nirrikonoxxu li kull framment kellu storja differenti u segwa triq differenti, billi ġibniehom flimkien għażilna li nħaddnu dik l-istorja kondiviża. Huwa għalhekk li t-titlu tal-wirja jitkellem dwar ‘Seba’ Sekli, Tliet Frammenti, Storja Ewropea Waħda,’ għaliex it-tliet frammenti qatt ma waqfu jkunu parti minn narrattiva komuni, u dik in-narrattiva hija waħda Ewropea,” spjegat hi.

“Nixtieq nenfasizza wkoll li l-Ewropa nnifisha għandha tirrikonoxxi d-differenzi, taċċetta li jeżistu stejjer distinti, u tifhem li dawk l-istorji differenti minn diversi pajjiżi jarrikkixxu l-istorja kondiviża tagħna,” żiedet tgħid f’kummenti lil “EWTN Noticias.”

Il-wirja, “L-Evanġelju ta’ Marku: Seba’ Sekli . Tliet Frammenti. Storja Ewropea Waħda,” se tibqa’ miftuħa sa April 2027. Madankollu, minħabba l-fraġilità tal-parċmina, huma meħtieġa restrizzjonijiet. Il-manuskritti oriġinali se jkunu għall-wiri biss matul l-ewwel sitt ġimgħat tal-wirja. Imbagħad se jiġu sostitwiti b’riproduzzjonijiet diġitali b’riżoluzzjoni għolja.

Dan ir-rapport kien possibbli grazzi għall-appoġġ tal-Fondazzjoni Aquileia.